Dit moet echt anders
Chronische vermoeidheid door stress herken je aan meer dan alleen slecht slapen. Je wordt moe wakker, sleept je door de dag en grijpt tussendoor naar snelle energie zoals koffie, cola of zoet eten, waardoor je je juist vermoeider voelt. In dit artikel lees je waarom je brein deze keuzes maakt en hoe je het patroon doorbreekt zonder je hele leefstijl om te gooien.
Als je hoofd al overuren draait, voor de week is begonnen
Soms weet ik al op zondagavond dat het een zware week wordt, en dan begint mijn hoofd alvast. Ik zie er zo tegenop dat ik er 's nachts al wakker van lig, niet van iets wat er nu speelt, maar van alles wat er nog komen gaat. Een van onze honden was behoorlijk ziek en ook dat maalde mee, net zoals de operatie van mijn moeder die ik die maandag zou brengen, ophalen en geruststellen. En toen ik 's avonds eindelijk onder de douche wilde, bleek de cv-ketel al een tijdje geen warm water meer te produceren. Lekker hoormet je haren in het sop.
Dus ik lag wakker, niet omdat er iets vreselijk acuuts was, maar omdat alles tegelijk om aandacht vroeg en mijn hoofd geen enkel punt kon vinden om te landen.
Om halfzeven gaat dan toch die onvermijdelijke wekker. De honden moeten uit, de kinderen willen ontbijt, nog gauw een rondje opruimen, de lunchtrommels vullen en daarna als een speer naar mijn werk om niet te laat te zijn voor mijn eerste afspraak, want er zijn mensen die op me rekenen en een agenda die al vol zit voor ik überhaupt mijn jas heb uitgetrokken.
De ochtend gaat dan nog wel. Tussendoor prop ik een boterham naar binnen, staand, tussen twee overleggen, en dan komt die vergadering na de lunch, eentje waarbij ik er niet echt scherp bij hoef te zijn, en precies dán gebeurt het. Ogen zwaar, hoofd een beetje leeg, en denken kost ineens drie keer zoveel moeite. Maar ik moet door, dus dan toch maar een blikje cola of, erger nog, een Red Bull zodat ik niet omval van vermoeidheid.
Ik weet het. Dit moet echt anders.
Ik weet het. En toch doe ik het.
En dan weet ik het natuurlijk ook wel. Terwijl ik dat blikje opentrek, weet ik al wat er staat te gebeuren. Dat het maar een uurtje werkt en daarna alleen maar erger wordt. Dat ik 's avonds op de bank zit en vrijwel automatisch een zak chips opentrek omdat mijn lichaam snakt naar iets, al weet het zelf niet meer precies waarnaar.
Maar het vervelendste is niet eens de cola of de chips. Het vervelendste is wat er daarna in mijn hoofd gebeurt. Want dan begint het piekeren over het piekeren. Ik doe het verkeerd. Ik weet beter. Ik zou toch moeten kunnen… En voor ik het weet ligt er een laag schuldgevoel bovenop een laag vermoeidheid, en lig ik 's nachts weer wakker van iets wat eigenlijk begon als een blikje frisdrank uit een automaat.
Het lijkt niet op te houden. En ondertussen voelt het alsof ik het allemaal verkeerd doe.
Het ligt niet aan je discipline
En dan komt er nog iets bovenop. Want als ik eerlijk ben, weet ik niet alleen dat die cola geen oplossing is. Ik weet ook wat de oplossing wél zou moeten zijn, tenminste, zo voelt het. Gezonder eten, meer bewegen, eerder naar bed, leren begrenzen, mediteren, sporten, yoga, noem het maar op. En bij die gedachte alleen al zakt de moed me in de schoenen, want waar begin je in godsnaam als je nu al op je tandvlees loopt?
Dit is precies wat ik herken bij de vrouwen die ik begeleid. Niet dat ze te weinig willen, maar dat willen en kunnen zo ver uit elkaar zijn gegroeid dat verandering aanvoelt als een tunnel zonder einde.
Maar hier is wat ik als coach weet en wat ik mezelf in die momenten ook moet blijven herinneren: als je begint met alles tegelijk, begin je met niets. Het brein dat al weken op reserves draait, kan geen nieuwe grote gewoontes aan. Dat is geen zwakte, dat is biologie.
Wat wel werkt is zo klein beginnen dat je er bijna om moet lachen. Niet om productief te zijn, niet om iets op te lossen, maar om even te stoppen met doorgaan. Adem in, adem uit, en voor het eerst die dag voel je waar je lichaam eigenlijk is.
Een race wordt een hike
Ik heb geleerd om een zware week niet meer te zien als een race waarbij je doorrent tot de finish, maar als een meerdaagse hike. Elke dag is pittig, dat ontken ik niet, maar aan het einde van de dag zet je je rugzak neer. Je kijkt terug op wat je hebt gelopen, niet om het af te vinken, maar om te zien dat je het hebt gedaan.
Vijf minuten, soms tien. Even opschrijven wat er was, wat ik voelde, wat me opviel. Niet om het op te lossen maar om het los te laten. En wat ik merkte, en wat ik keer op keer zie bij de vrouwen die ik begeleid, is dat die ene kleine stop 's avonds de go-go-go cyclus doorbreekt zonder dat de week er rustiger van wordt. De week bleef hectisch. Mijn moeder had nog steeds die operatie, Sam was nog steeds ziek en de cv-ketel deed het nog steeds niet. Maar ik kon er anders naar kijken.
En slapen? Dat ging een stuk beter.
Je hoeft het niet alleen te doen
Beginnen is het moeilijkste, zeker als je al weken op reserves draait. Daarom hoef je het niet alleen te doen. Net zoals samen sporten makkelijker vol te houden is dan alleen, werkt samen stilstaan ook beter. Met de MeTimer wacht ik elke avond op je, gewoon vijftien minuten, om even te landen in de dag die je hebt gehad.
Meer hoeft het niet te zijn.
FAQ
Waarom word ik zo moe wakker ook al heb ik geslapen?
Vermoeidheid bij het wakker worden heeft vaak te maken met slaapkwaliteit in plaats van slaapquantiteit. Piekeren, stress en een overactief hoofd zorgen ervoor dat je brein 's nachts niet echt tot rust komt, waardoor je uitgeput wakker wordt ondanks genoeg uren slaap.
Waarom grijp ik naar ongezond eten als ik moe ben?
Een uitgeput brein zoekt de snelste route naar energie. Suiker en cafeïne geven een korte piek, maar de dip daarna maakt je vermoeider dan ervoor. Het is geen gebrek aan discipline maar een automatische reactie van een brein dat op reserves draait.
Hoe doorbreek je een patroon van vermoeidheid zonder alles tegelijk te veranderen?
Begin zo klein dat het bijna belachelijk voelt. Vijftien minuten per dag stilstaan bij hoe je je voelt, zonder iets op te lossen, is genoeg om de go-go-go cyclus te onderbreken. Niet omdat je daarmee alles oplost, maar omdat je je brein leert dat er ook een andere modus bestaat.
